بررسی جمعیتشناختی سقطجنین ناشی از قتلهایناموسی در استان خوزستان
الموضوعات : فرهنگی
محمد نبهان
1
,
نادر مطیع حق شناس
2
1 - دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران
2 - دانشیار گروه اقتصاد جمعیت و سرمایه انسانی، مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور
الکلمات المفتاحية: سقط جنین, قتلناموسی, ننگشدگی, برچسب اجتماعی, استانخوزستان.,
ملخص المقالة :
هدف این پژوهش، بررسی جمعیتشناختی سقط جنین ناشی از قتلهای ناموسی در استان خوزستان است. این تحقیق کیفی با استفاده از روش تحلیل تماتیک (تحلیل مضمون) و استدلال استقرائی انجام شده است. برای گردآوری دادهها از مصاحبههای نیمهساختاریافته، مشاهده، و مطالعه اسناد متمرکز بر این حوزه استفاده گردید. حجم نمونه شامل 23 نفر بود که به صورت کاملاً هدفمند و با در نظر گرفتن تنوع قومیتی موجود در استان خوزستان (از جمله عربها، بختیاریها، شوشتریها، دزفولیها و بهبهانیها) انتخاب شدند. پژوهشگران از نظریههای اجتماعی کلیدی مانند نظریۀ نمایش حرفهای گافمن، نظریۀ انگ و انحراف اجتماعی گرهارد فالک و هاوارد بیکر، و نیز مدل لینک و فیلان برای تحلیل پدیده استفاده کردند. این چارچوب نظری به تحلیل عمیقتر چرایی وقوع این پدیده در یک بستر سنتی-قبیلهای کمک میکند. یافتهها نشان داد که سقط جنین در این بافت اجتماعی نه تنها یک عمل پزشکی، بلکه واکنشی پیچیده به فشارهای ساختاری، فرهنگی و قبیلهای است. سقط جنین اغلب بهمثابه "قتل آگاهانه" قلمداد میشود که فرد با علم بر قوانین و شرایط اجتماعی برای رهایی از بیآبرویی، طرد اجتماعی (برچسبزدایی) و بدگمانی، یا حتی نجات از کشته شدن (قتل ناموسی) مرتکب آن میشود. تمهای اصلی استخراج شده از این پژوهش عبارتند از: «حفظ سلامت زنان با اصلاح قوانین»، «فشار ساختاری و آزادی فردی»، «سقط جنین بهمثابه قتل آگاهانه»، نتایج تأکید میکند که سقط جنین میتواند بخشی از انگیزههای اولیۀ قتلهای ناموسی باشد و نیز سقط جنین بعد از سه ماهگی، خود در زمرۀ قتلهای ناموسی قرار میگیرد. پژوهش بر ضرورت بازنگری عمیق در قوانین و سیاستها برای حمایت از حقوق و سلامت زنان در شرایط بحرانی تأکید دارد.
الف) منابع داخلی:
1- ابنخلدون، عبدالرحمن،(1366)، مقدمه ابنخلدون، ترجمه محمدپروین گنابادی، چاپششم، تهران:انتشارات علمیوفرهنگی.
2- ازکیا، مصطفی و همکاران،(۱۳۹۶)،روشهای تحقیقکیفی از نظریه تا عمل، جلد اول ودوم، چاپاول، تهران: انتشارات کیهان.
3- اختری، الهام،(1395)، سقط جنین از ایران باستان تا ایران امروز، مجله زنان مامایی و نازایی ایران، دوره نوزدهم شماره 40 صفحه 1-5. ویژه نامه اسفندماه.
4- مختاری، بهاره،(1394)، نگاهی به سیاست افزایش جمعیتی اخیر ایران، تارنمای «تجزیه و تحلیل سیاست گذاری عمومی» (ایپرا/Ippra).
5- داناییفرد،حسین ،آذر،عادل، الوانی،سیدمهدی(1383)، روششناسی پژوهشکیفیدرمدیریت: رویکردیجامع، انتشارات اشراقی، صفار.
6- دهخدا، علی اکبر، 1377. لغت نامه دهخدا، جلد 4، انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، صفحه 22255.
7- ریتزر، جورج،(1394)، نظریه جامعهشناسی دردوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی، چاپ نوزدهم، تهران:انتشاراتعلمی.
8- ستوده، هدایت الله،(1399) آسیبشناسی اجتماعی (جامعهشناسی انحرافات)، چاپ بیست وهشتم، تهران: نشر آواینور.
9- عبادالهی، حمید. پیری، اکبر. موقر نربین، منصور، (1390)، داغ ننگ و هويت اجتماعي: بررسي موردي عوامل اجتماعي داغ ننگ زننده بر افراد داراي معلوليت جسماني آشكار در شهر رشت، نشر شده در مجله بررسي مسائل اجتماعي ايران، سال دوم، شماره پنجم و ششم.
10- قاسمی، یارمحمد، هاشمی، علی، (۱۳۹۸)، انجام پژوهش به روش تحلیل تماتیک، مجله ی فرهنگ ایلام دوره ی ۲۰۰ پاییز و زمستان، شماره ی ۶۴ و۶۵.
11- کیانی، داوود، (1380)، «فرهنگ جهانی؛ اسطوره یا واقعیت»، فصلنامه مطالعات ملی، سال سوم، شماره10.
12- گافمن، اروینگ، (1386)، چاره اندیشی برای هویت ضایع شده، ترجمه مسعود کیانپور، چاپ دوم، تهران: نشر مرکز.
13- محمدپور، احمد،(2018)، ضد روش، زمینه های فلسفی و رویههای عملی در روششناسیکیفی، تهران: انتشاراتلوگوس.
14- میرزایی، حسینرضا، (1398)، من پنهان: تراجنسیتی (تی اس)ها را بیشتر بشناسیم، چاپ اول، تهران: انتشارات اندیشه احسان.
15- میرزایی، خلیل (1396)، کیفی پژوهی، پژوهش، پژوهشگری و پژوهش نامه نویسی، چاپ دوم، تهران: انتشارات فوژان.
16- نصار، ناصف، (1366)، اندیشه واقع گرایی ابن خلدون، ترجمه یوسف رحیم لو، چاپ اول، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
ب) منابع خارجی:
17- الحلوة، ر. (31.10.2018). رشا حلوة: جرائم الشرف تطال النساء في كل مكان..وفي أوروبا أيضًا. Dw عربی. لینک مستقیم: (https://p.dw.com/p/37Rmz).
18- جاكوبي أ، سناب د، بيكر جي إيه (2005) ، "الصرع والهوية الاجتماعية: وصمة اضطراب عصبي مزمن" ، لانسيت نيورولوجي، 4 (3): 171-8 ، دوى : 10.1016 / s1474-4422 (05) 70020 -x ، بميد 15721827.
19- جوفمان، إرفنج (1963). وصمة العار: ملاحظات حول إدارة الهوية الفاسدة . برنتيس هول . رقم ISBN 978-0-671-62244-2..
20- جيرهارد فالك (2001). ستيغما: كيف نتعامل مع الغرباء ، كتب بروميثيوس.
21- بورديري ، جي إي ؛ دريمر ، دي (1986). "قرارات التوظيف للعمال المعوقين: النظر في السبب". مجلة علم النفس الاجتماعي التطبيقي . 16 (3): 197-208. دوى : 10.1111 j.1559-1816.1986.tb01135.x..
22- جوفمان ، إي (1963). وصمة العار: ملاحظات حول إدارة هوية فاسدة. نيويورك ، نيويورك: سايمون اند شوستر.
23- جوفمان ، إرفنج (2009). وصمة العار: ملاحظات حول إدارة الهوية الفاسدة . نيويورك: سايمون وشوستر. رقم ISBN 978-0-671-62244-2.
24- شانا ليفين كوليت فان لار (2004) ، وصمة العار وعدم المساواة الجماعية: وجهات نظر نفسية اجتماعية ، لورنس إيرلبوم أسوشيتس ، ISBN 978-0805844153.
25- ليندا شو (أكتوبر 1991) ، "وصمة العار والمهن الأخلاقية للمرضى العقليين السابقين الذين يعيشون في مجلس رعاية ورعاية" ، مجلة الإثنوغرافيا المعاصرة ، 20 (3): 285-305 .
26- Aramesh, K. (2024). Population, abortion, contraception, and the relation between biopolitics, bioethics, and biolaw in Iran. Developing World Bioethics, 24(2), 129–134. https://doi.org/10.1111/dewb.12386
27- Erdman, J. N. (2023). The WHO abortion care guideline: Law and policy—Past, present, and future. International Journal of Gynecology & Obstetrics. https://doi.org/10.1002/ijgo.15017
28- Haseli, A., Rahnejat, N., & Rasoal, D. (2024). Reasons for unsafe abortion in Iran after pronatalist policy changes: A qualitative study. Reproductive Health, 21, 182. https://doi.org/10.1186/s12978-024-01929-4
29- Larijani, B., & Zahedi, F. (2006). Changing parameters for abortion in Iran. Indian Journal of Medical Ethics, 3, 130.
30- Larijani, B., Zahedi, F., & colleagues. (2008). National bioethical legislation and guidelines for biomedical research in the Islamic Republic of Iran. Bulletin of the World Health Organization, 86. https://doi.org/10.2471/BLT.08.050724
31- Link, Bruce G.; Phelan, Jo C. (2001), "Conceptualizing Stigma", Annual Review of Sociology, 27: 363–85.
32- Lynn C. Holley ، Natasha S. Mendoza ، Melissa M. Del-Colle & Marquita LynetteBernard(2016) Heterosexism. DOI: 10.1080 /10538720.2016.1155520.
33- Becker, Howard S. (1963). Outsiders: Studies in the Sociology of Deviance. New York:Macmillan.
34- Shirdel, E., Asadisarvestani, K., & Kargar, F. H. (2024). The abortion trend after the pronatalist turn of population policies in Iran: A systematic review from 2005 to 2022. BMC Public Health, 24, 1885. https://doi.org/10.1186/s12889-024-19249-4
35- World Health Organization. (2025). Abortion care guideline (2nd ed.). Geneva: World Health Organization. ISBN 978-92-4-010420-4.
36- World Health Organization. (2025). Abortion.
37- Williams, D. R.; Neighbors, H. W.; Jackson, J. S. (2003). "Racial/ethnic discrimination and health: findings from community studies". American Journal of Public Health. 93 (2): 200–208
38- Heatherton, T. F.; Kleck, R. E.; Hebl, M. R.; Hull, J. G. (2000). The Social Psychology of Stigma. Guilford Press. ISBN 1-57230-573-8.
39- Eskandari, L., Keramat, A., & Shojaei Baghini, G. (2025). Iranian women’s experiences of unintended pregnancy and induced abortion: A meta-synthesis study. Iranian Journal of Medical Sciences, 50(11), 726–742. https://doi.org/10.30476/ijms.2025.105480.3929
40- Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1982). Epistemological and methodological bases of naturalistic inquiry. ECTJ, 30(4), 233-252.
41- Gabriel, R., & Cardenas, P. (2019). Cultural and Social Dimensions of Honor-Based Violence: A Global Review. Journal of Gender Studies, 25(3), 250-267.
42- Ghazanfari, R. S., Moini, S. R., & Pezhhan, A. (2026). Determinants of abortion in the Tehran metropolis based on the lived experiences of Tehranian women. Health Nexus, 4(1), 1–14. https://doi.org/10.61838/kman.hn.5112
43- Foster, S., Bock, J. E., & Gul, P. (2026). Culture of honour and the stigma of abortion. Psychology & Health, 41(4), 539–562. https://doi.org/10.1080/08870446.2024.2449005
44- Footman, K. (2025). Structural stigmatisation of abortion in the health system: Perspectives of abortion care-seekers, providers, managers, and funders in England and Wales. Social Science & Medicine, 365, 117566. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2024.117566
45- Mackie, G. (2020). Honor and Violence Against Women: An Interdisciplinary Review. International Journal of Human Rights, 14(2), 145-170.
46- Kulczycki A. "Abortion". Oxford Bibliographies. Archived from the original on 13 April 2014. Retrieved 9 April.
47- Bankole A, Singh S, Haas T (1998). "Reasons Why Women Have Induced Abortions: Evidence from 27 Countries". International Family Planning Perspectives. 24 (3): 117–127, 152. doi:10.2307/3038208. JSTOR 3038208. Archived from the original on 17 January 2006.
48- Merton, R. K. (1938). Social structure and anomie. American Sociological Review, 3(5), 672–682.
49- Merton, R. K. (1968). Social theory and social structure. Free Press.