تدوین راهبردهای بهبود عدالت فضایی در محلات شهری بر اساس تحلیل قابلیت پیادهروی (منطقه 2 کلانشهر تهران)
محورهای موضوعی : فرهنگی
سیده آلمحمد
1
,
لعبت زبردست
2
,
حسین خسروی
3
,
فائزه آقاعلیخانی
4
1 - دانشکده حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 - دانشیار، دکتری، دانشگاه تهران.
3 - گروه طراحی شهری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر، تهران، ایران
4 - دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه برنامهریزی محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران
کلید واژه: پیادهروی, عدالت فضایی, آمار کانونی, تراکم کرنل, شبکه دسترسی, محدوده خدمات رسانی.,
چکیده مقاله :
توزیع ناعادلانه شاخصهای مؤثر بر پیادهروی در محلات شهری، منجر به نابرابری در دسترسی به فرصتهای شهری و کاهش کیفیت زندگی شده است. هدف این پژوهش، تحلیل این ناعدالتی فضایی از طریق سنجش قابلیت پیادهروی و تدوین راهبردهای بهبود آن در محلات منطقه دو کلانشهر تهران است. این تحقیق با بهکارگیری معیارهای تأثیرگذار و روشهای تحلیل فضایی شامل تراکم کرنل (برای جمعیت و تقاطعها)، آمار کانونی (برای وسعت فضای سبز) و تحلیل شبکه دسترسی مبتنی بر محدوده خدماترسانی (برای دسترسی به خدمات شهری و ایستگاههای حملونقل عمومی بر اساس معابر) انجام شد. وزندهی معیارها با مقایسات زوجی و نظر خبرگان و سپس تلفیق نهایی لایهها، با عملگر ترکیب خطی وزندار صورت گرفت. مطابق یافتهها، محلات نیمه جنوبی و غربی منطقه (تیموری، صادقیه و طرشت) به دلیل برخورداری از شبکه معابر متراکم، دسترسی بهتر به خدمات و ایستگاههای حملونقل عمومی، بالاترین امتیاز را کسب کردند. در مقابل، محلات شمالی و شرقی (سعادتآباد، فراز و ایوانک) به دلیل کمبود این امکانات، با محرومیت جدی مواجه هستند. این نابرابری فضایی منجر به تشدید وابستگی به خودروی شخصی و کاهش کیفیت زندگی در محلات کمبرخوردار میشود که گویای وجود بیعدالتی فضایی آشکار در دسترسی به مزایای پیادهمداری است. راهبردهای پیشنهادی بر اساس اولویتبندی محلات کمبرخوردار با تراکم جمعیتی بالا (مانند توحید، دریاننو و سعادتآباد) و تمرکز بر بهبود دسترسی به خدمات، حملونقل عمومی، فضای سبز و شبکه معابر تدوین شدهاند. این پژوهش نشان میدهد که ارتقای قابلیت پیادهروی میتواند ابزاری کلیدی برای تحقق عدالت فضایی و پایداری شهری باشد.
The inequitable distribution of factors influencing walkability in urban neighborhoods has created significant disparities in access to urban opportunities and diminished quality of life. This research examines spatial injustice through walkability assessment and develops improvement strategies for neighborhoods in District 2 of Tehran Metropolitan Area. The methodology integrates spatial analysis techniques including Kernel Density Estimation (assessing population distribution and intersection density), Focal Statistics (measuring green space accessibility), and Network Analysis based on Service Areas (evaluating access to urban services and public transportation through actual street networks). The analytical framework employed pairwise comparisons and expert consultation for criteria weighting, with spatial layers integrated through Weighted Linear Combination. Findings demonstrate distinct spatial patterns, with southern and western neighborhoods (Teymouri, Sadeghiyeh, Taresht) exhibiting superior walkability due to denser street networks and better service accessibility. Conversely, northern and eastern sectors (Sa'adat Abad, Faraz, Ivank) show significant walkability deficits. This spatial stratification reinforces automobile dependency and compromises urban livability in disadvantaged areas. Strategic interventions prioritize neighborhoods with high population density and poor walkability scores (including Tohid, Daryan No, and Sa'adat Abad), emphasizing enhanced service distribution, public transportation access, green space development, and street network connectivity. The study establishes walkability enhancement as crucial for achieving spatial justice and sustainable urban development.
منابع و مآخذ
1- آرام، ع، و منصوریان، ا. (1400). اهمیت و تأثیر پیادهروها در بهبود کیفیت زندگی و نقش آن در فضای شهری. جغرافیا و روابط انسانی، 189-193. https: //www.gahr.ir/article_138298.html?utm_source=chatgpt.com
2- آلمحمد، سیده، منوچهری میاندوآب، ایوب و رمضانی مهریان، مجید. (1401). تحلیل عوامل عدم تعادل فضایی منطقه کلانشهری تهران و سناریوهای آینده. فصلنامه علمی راهبرد. 31 (2)، 287- 310. https://10.22034/rahbord.2022.162604
3- حیدری تمرآبادی، مینا ، فصیحی، حبیب اله و کرمی، تاج الدین. (1403). ارزیابی عناصر سرزندگی فضا در پیاده راه جهانشهر کرج. برنامهریزی فضایی، 14 (2)، 1-30. https://10.22108/sppl.2024.138999.1744\
4- رجبی، آ، مهدوی، م، درزی رامندی، م. (1395). ارزیابی عملکرد پیاده راه و نقشپذیری آن در جهت جنبش پیاده گستری و آسایش حرکت پیاده در برنامهریزی شهری (نمونه موردی منطقه 2 تهران). فصلنامه علمی و پژوهشی نگرشهای نو در جغرافیای انسانی، 193-210. https://journals.iau.ir/article_536983.html
5- رزاقی اصل، سینا، علیمردانی، م، زیبایی، ن. (1393). نقش عوامل طراحی در ارتقای سلامت و پیادهروی ساکنان، نمونه موردی محله مطهری مشهد. فصلنامه مطالعات شهری، 27-36. https://urbstudies.uok.ac.ir/article_8764.html
6- سلطان حسینی، م، پورســلطانی، ح، سلیمی، م، عمادی، سارا. (1390). امکان سنجی قابلیت پیادهروی در فضای شهری بر پایه الگوهای توسعه پایدار و نوشهرسازی (مطالعه موردی: محله سعادت آباد تهران). فصلنامه پژوهش و برنامهریزی شهری، 43-56. https: //jupm.marvdasht.iau.ir/article_1553.html
7- صالحی، اسماعیل، آلمحمد، سیده و رمضانی مهریان، مجید. (1395). تحلیل فضایی قابلیت پیادهروی مطالعۀ موردی: منطقهی 6 شهر تهران. صفه، 26(3)، 65-86.
8- فیضی، م، رجبی، آ، و حسینی، ی. (1391). بازشناخت جنبش پیاده مداری در پایداری فضاهای متراکم شهری. مدیریت شهری، 10(30)، 179-193 https: //sid.ir/paper/91942/fa
9- قشقایی، رضا و منصوریان، الهام. (1400). مؤلفه های تأثیر گذار بر ارتقای کیفیت فضای سبز شهری (نمونه موردی پیادهروهای شهر یاسوج). جغرافیا و روابط انسانی، 4(3)، 50-64. https://10.22034/gahr.2021.303573.1607
10- ناصحی، سعیده، آلمحمد، سیده، رمضانی مهریان، مجید و مبرقعی دینان، نغمه. (1402). تدوین راهبردهای پایداری زیرساختهای سبز شهری با استفاده از ارزیابی تغییرات سیمای سرزمین (مطالعه موردی: منطقه دو کلانشهر تهران). جغرافیا و پایداری محیط. 13 (2)، 95- 114. https://10.22126/ges.2023.8640.2614
11- وحیدی، حسین، رمضانی مهریان، مجید، خسروی، حسین، علی حسینی، آزاده و جلایر، امین. (1401). شاخص قابلیت پیادهروی: رویکردی برای توسعه پایدار شهری (مورد مطالعه: منطقه 16 شهرداری تهران). فصلنامه علوم محیطی، 20(4) ، 259-276. https://10.48308/envs.2022.1165
12- وزیری و و قربانی، س. (1397). نقش پیاده راه درارتقا سلامت شهروندان(تأثیر پیاده راه بر افزایش پیادهروی سالم در محیطهای شهری)، کنفرانس بین المللی عمران، معماری و مدیریت توسعه شهری در ایران، تهران. https://civilica.com/doc/847837/
13- Andersen, Z. J. , de Nazelle, A. , Mendez, M. A. , Garcia-Aymerich, J. , Hertel, O. , Tjønneland, A., & Nieuwenhuijsen, M. J. (2019). A study of the associations between road network structure, urban form, and physical activity in the Danish Diet, Cancer and Health cohort. Environmental Research, 169, 455–463. https://doi.org/10.1016/j.envres.2018.11.020
14- Frank, L. D., & Engelke, P. (2021). How Land Use and Transportation Systems Impact Public Health: A Scientific Research Agenda. American Journal of Public Health.
15- Frank, L. D., Fox, E. H., Ulmer, J. M., Chapman, J. E., Kershaw, S. E., Sallis, J. F., Conway, T. L., Cerin, E., Cain, K. L., Adams, M. A., Radford-Smith, G., Hinckson, E., Mavoa, S., Christiansen, L. B., Hino, A. A. F., Lopes, A. A. S., & Schipperijn, J. (2017). International comparison of observation-specific spatial buffers: maximizing the ability to estimate physical activity. International Journal of Health Geographics, 16, 4. https://doi.org/10.1186/s12942-017-0077-9
16- Garrard, J. , et al. (2021). Designing Walkable Communities: A Guide to Effective Planning. Urban Planning.
17- Gehl, J. (2010). Cities for People. Island Press.
18- Giles-Corti, B. (2019). Urban liveability: Emerging lessons from Australia for exploring the potential for indicators to measure the social determinants of health. Social Science & Medicine, 232, 3–10. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2019.04.004
19- Gunn, L. D., King, T. L., Mavoa, S., Lamb, K. E., Giles-Corti, B., & Kavanagh, A. M. (2017). Identifying destination distances that support walking trips in local neighborhoods. Journal of Transport & Health, 5, 133–141. https://doi.org/10.1016/j.jth.2016.08.009
20- Hajna, S. , Dasgupta, K. , Halparin, M. , & Ross, N. A. (2021). Neighbourhood walkability and daily steps in adults: A systematic review and meta-analysis. BMC Public Health, 21, 1302. https://doi.org/10.1186/s12889-021-11326-4
21- James, P., Berrigan, D., Hart, J. E., Hipp, J. A., Hoehner, C. M., Kerr, J., Major, J. M., Oka, M., & Laden, F. (2014). Effects of buffer size and shape on associations between the built environment and energy balance. Health & Place, 27, 162–170. https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2014.02.003
22- Jankowska, M. M., Natarajan, L., Godbole, S., Meseck, K., Sears, D. D., Patterson, R. E., & Kerr, J. (2017). Kernel density estimation as a measure of environmental exposure related to insulin resistance in breast cancer survivors. Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention, 26(7), 1078–1084. https://doi.org/10.1158/1055-9965.EPI-16-0927
23- Kärmeniemi, M. , Lankila, T. , Ikäheimo, T. , Koivumaa-Honkanen, H. , & Korpelainen, R. (2019). The built environment as a determinant of physical activity: A systematic review of longitudinal studies and natural experiments. Annals of Behavioral Medicine, 53(7) , 642–655. https://doi.org/10.1093/abm/kay031
24- Kim, D. , Ko, Y. , & Park, H. (2021). Does access to public transportation increase walking? Evidence from Seoul, South Korea. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(4) , 2036. https://doi.org/10.3390/ijerph18042036
25- King, T. L., Bentley, R. J., Thornton, L. E., & Kavanagh, A. M. (2016). Using kernel density estimation to understand the influence of neighbourhood destinations on BMI. BMJ Open, 6(2), e008878. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2015-008878
26- Kwan, M.-P. (2012). The uncertain geographic context problem. Annals of the Association of American Geographers, 102(5), 958–968. https://doi.org/10.1080/00045608.2012.687349.
27- Li, J., Peterson, A., Auchincloss, A. H., Hirsch, J. A., Rodriguez, D. A., Melly, S. J., & Sánchez, B. N. (2022). Comparing effects of Euclidean buffers and network buffers on associations between built environment and transport walking: the Multi-Ethnic Study of Atherosclerosis. International Journal of Health Geographics, 21(1), 12. https://doi.org/10.1186/s12942-022-00310-7.
28- Lopez, M. , et al. (2023). Factors Affecting Pedestrian Behavior in Urban Environments. Transportation Research Part D: Transport and Environment, 112, 104123.
29- Lyu, F. , Zhang, X. , & Shi, L. (2021). Association of land use mix and neighborhood walkability with physical activity and sedentary behavior in older adults: A systematic review. Geriatrics & Gerontology International, 21(2) , 105–113. https://doi.org/10.1111/ggi.14103
30- McCormack, G. R., & Shiell, A. (2011). In search of causality: a systematic review of the relationship between the built environment and physical activity among adults. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 8, 125. https://doi.org/10.1186/1479-5868-8-125
31- Sugiyama, T. , Cerin, E. , Owen, N. , Oyeyemi, A. L. , Conway, T. L. , Van Dyck, D. , Sallis, J. F. (2020). Associations of neighborhood environmental attributes with adults’ transport-related walking and cycling: Findings from the IPEN Adult study. Health & Place, 63, 102333. https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2020.102333
32- Thornton, L. E., Pearce, J. R., & Kavanagh, A. M. (2011). Using geographic information systems (GIS) to assess the role of the built environment in influencing obesity: A glossary. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 8, 71. https://doi.org/10.1186/1479-5868-8-71
33- World Health Organization Regional Office for Europe. (2016). Urban green spaces and health: a review of evidence. WHO Regional Office for Europe.
34- Shashank, A. , & Schuurman, N. (2021). Unpacking walkability indices and their inherent assumptions. Health & Place, 67, 102489. https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2020.102489
35- Vandenbulcke, G., Thomas, I., & Steenberghen, T. (2021). The influence of street design and crime-related safety on route choice behavior: Evidence from a field experiment. Journal of Transport Geography, 91, 102964. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2021.102964
36- WHO (2017). Urban Green Space Interventions and Health. World Health Organization.
37- Zhang, X. , Tan, P.Y. , & Tao, Y. (2021). Perceived street greenery and mental health: A case study in Beijing. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(3), 1208. https://doi.org/10.3390/ijerph18031208
38- Zhang, Y. , & Li, X. (2022). Residential density, urban form, and walking behavior: Evidence from urban China. Cities, 122, 103534. https://doi.org/10.1016/j.cities.2021.103534