بررسی جمعیتشناختی سقطجنین ناشی از قتلهایناموسی در استان خوزستان
محورهای موضوعی : فرهنگی
محمد نبهان
1
,
نادر مطیع حق شناس
2
1 - دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران
2 - دانشیار گروه اقتصاد جمعیت و سرمایه انسانی، مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور
کلید واژه: سقط جنین, قتلناموسی, ننگشدگی, برچسب اجتماعی, استانخوزستان.,
چکیده مقاله :
هدف این پژوهش، بررسی جمعیتشناختی سقط جنین ناشی از قتلهای ناموسی در استان خوزستان است. این تحقیق کیفی با استفاده از روش تحلیل تماتیک (تحلیل مضمون) و استدلال استقرائی انجام شده است. برای گردآوری دادهها از مصاحبههای نیمهساختاریافته، مشاهده، و مطالعه اسناد متمرکز بر این حوزه استفاده گردید. حجم نمونه شامل 23 نفر بود که به صورت کاملاً هدفمند و با در نظر گرفتن تنوع قومیتی موجود در استان خوزستان (از جمله عربها، بختیاریها، شوشتریها، دزفولیها و بهبهانیها) انتخاب شدند. پژوهشگران از نظریههای اجتماعی کلیدی مانند نظریۀ نمایش حرفهای گافمن، نظریۀ انگ و انحراف اجتماعی گرهارد فالک و هاوارد بیکر، و نیز مدل لینک و فیلان برای تحلیل پدیده استفاده کردند. این چارچوب نظری به تحلیل عمیقتر چرایی وقوع این پدیده در یک بستر سنتی-قبیلهای کمک میکند. یافتهها نشان داد که سقط جنین در این بافت اجتماعی نه تنها یک عمل پزشکی، بلکه واکنشی پیچیده به فشارهای ساختاری، فرهنگی و قبیلهای است. سقط جنین اغلب بهمثابه "قتل آگاهانه" قلمداد میشود که فرد با علم بر قوانین و شرایط اجتماعی برای رهایی از بیآبرویی، طرد اجتماعی (برچسبزدایی) و بدگمانی، یا حتی نجات از کشته شدن (قتل ناموسی) مرتکب آن میشود. تمهای اصلی استخراج شده از این پژوهش عبارتند از: «حفظ سلامت زنان با اصلاح قوانین»، «فشار ساختاری و آزادی فردی»، «سقط جنین بهمثابه قتل آگاهانه»، نتایج تأکید میکند که سقط جنین میتواند بخشی از انگیزههای اولیۀ قتلهای ناموسی باشد و نیز سقط جنین بعد از سه ماهگی، خود در زمرۀ قتلهای ناموسی قرار میگیرد. پژوهش بر ضرورت بازنگری عمیق در قوانین و سیاستها برای حمایت از حقوق و سلامت زنان در شرایط بحرانی تأکید دارد.
The aim of this study is to examine, from a demographic perspective, abortion resulting from honor killings in Khuzestan Province. This qualitative study was conducted using thematic analysis and inductive reasoning. Data were collected through semi-structured interviews, observation, and documentary research focused on this field. The sample consisted of 23 participants who were selected through fully purposive sampling, taking into account the ethnic diversity present in Khuzestan Province, including Arabs, Bakhtiaris, Shushtaris, Dezfulis, and Behbahanis. The researchers employed key social theories, including Erving Goffman’s dramaturgical theory, Gerhard Falk’s and Howard Becker’s theories of stigma and social deviance, as well as Link and Phelan’s stigmatization model, to analyze the phenomenon. This theoretical framework contributes to a deeper analysis of why this phenomenon occurs within a traditional and tribal context. The findings indicated that abortion in this social context is not merely a medical act, but rather a complex response to structural, cultural, and tribal pressures. Abortion is often regarded as a form of “conscious killing,” whereby an individual, while being aware of the laws and social conditions, undertakes abortion in order to escape disgrace, social exclusion (de-labeling), and suspicion, or even to avoid being killed (honor killing). The main themes extracted from the study are: “preserving women’s health through legal reform,” “structural pressure and individual freedom,” and “abortion as conscious killing.” The findings emphasize that abortion may constitute part of the initial motivations underlying honor killings, and that abortion after the third month of pregnancy may itself fall within the category of honor killings. The study emphasizes the necessity of a profound reconsideration of laws and policies in order to protect women’s rights and health under critical and vulnerable circumstances.
الف) منابع داخلی:
1- ابنخلدون، عبدالرحمن،(1366)، مقدمه ابنخلدون، ترجمه محمدپروین گنابادی، چاپششم، تهران:انتشارات علمیوفرهنگی.
2- ازکیا، مصطفی و همکاران،(۱۳۹۶)،روشهای تحقیقکیفی از نظریه تا عمل، جلد اول ودوم، چاپاول، تهران: انتشارات کیهان.
3- اختری، الهام،(1395)، سقط جنین از ایران باستان تا ایران امروز، مجله زنان مامایی و نازایی ایران، دوره نوزدهم شماره 40 صفحه 1-5. ویژه نامه اسفندماه.
4- مختاری، بهاره،(1394)، نگاهی به سیاست افزایش جمعیتی اخیر ایران، تارنمای «تجزیه و تحلیل سیاست گذاری عمومی» (ایپرا/Ippra).
5- داناییفرد،حسین ،آذر،عادل، الوانی،سیدمهدی(1383)، روششناسی پژوهشکیفیدرمدیریت: رویکردیجامع، انتشارات اشراقی، صفار.
6- دهخدا، علی اکبر، 1377. لغت نامه دهخدا، جلد 4، انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، صفحه 22255.
7- ریتزر، جورج،(1394)، نظریه جامعهشناسی دردوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی، چاپ نوزدهم، تهران:انتشاراتعلمی.
8- ستوده، هدایت الله،(1399) آسیبشناسی اجتماعی (جامعهشناسی انحرافات)، چاپ بیست وهشتم، تهران: نشر آواینور.
9- عبادالهی، حمید. پیری، اکبر. موقر نربین، منصور، (1390)، داغ ننگ و هويت اجتماعي: بررسي موردي عوامل اجتماعي داغ ننگ زننده بر افراد داراي معلوليت جسماني آشكار در شهر رشت، نشر شده در مجله بررسي مسائل اجتماعي ايران، سال دوم، شماره پنجم و ششم.
10- قاسمی، یارمحمد، هاشمی، علی، (۱۳۹۸)، انجام پژوهش به روش تحلیل تماتیک، مجله ی فرهنگ ایلام دوره ی ۲۰۰ پاییز و زمستان، شماره ی ۶۴ و۶۵.
11- کیانی، داوود، (1380)، «فرهنگ جهانی؛ اسطوره یا واقعیت»، فصلنامه مطالعات ملی، سال سوم، شماره10.
12- گافمن، اروینگ، (1386)، چاره اندیشی برای هویت ضایع شده، ترجمه مسعود کیانپور، چاپ دوم، تهران: نشر مرکز.
13- محمدپور، احمد،(2018)، ضد روش، زمینه های فلسفی و رویههای عملی در روششناسیکیفی، تهران: انتشاراتلوگوس.
14- میرزایی، حسینرضا، (1398)، من پنهان: تراجنسیتی (تی اس)ها را بیشتر بشناسیم، چاپ اول، تهران: انتشارات اندیشه احسان.
15- میرزایی، خلیل (1396)، کیفی پژوهی، پژوهش، پژوهشگری و پژوهش نامه نویسی، چاپ دوم، تهران: انتشارات فوژان.
16- نصار، ناصف، (1366)، اندیشه واقع گرایی ابن خلدون، ترجمه یوسف رحیم لو، چاپ اول، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
ب) منابع خارجی:
17- الحلوة، ر. (31.10.2018). رشا حلوة: جرائم الشرف تطال النساء في كل مكان..وفي أوروبا أيضًا. Dw عربی. لینک مستقیم: (https://p.dw.com/p/37Rmz).
18- جاكوبي أ، سناب د، بيكر جي إيه (2005) ، "الصرع والهوية الاجتماعية: وصمة اضطراب عصبي مزمن" ، لانسيت نيورولوجي، 4 (3): 171-8 ، دوى : 10.1016 / s1474-4422 (05) 70020 -x ، بميد 15721827.
19- جوفمان، إرفنج (1963). وصمة العار: ملاحظات حول إدارة الهوية الفاسدة . برنتيس هول . رقم ISBN 978-0-671-62244-2..
20- جيرهارد فالك (2001). ستيغما: كيف نتعامل مع الغرباء ، كتب بروميثيوس.
21- بورديري ، جي إي ؛ دريمر ، دي (1986). "قرارات التوظيف للعمال المعوقين: النظر في السبب". مجلة علم النفس الاجتماعي التطبيقي . 16 (3): 197-208. دوى : 10.1111 j.1559-1816.1986.tb01135.x..
22- جوفمان ، إي (1963). وصمة العار: ملاحظات حول إدارة هوية فاسدة. نيويورك ، نيويورك: سايمون اند شوستر.
23- جوفمان ، إرفنج (2009). وصمة العار: ملاحظات حول إدارة الهوية الفاسدة . نيويورك: سايمون وشوستر. رقم ISBN 978-0-671-62244-2.
24- شانا ليفين كوليت فان لار (2004) ، وصمة العار وعدم المساواة الجماعية: وجهات نظر نفسية اجتماعية ، لورنس إيرلبوم أسوشيتس ، ISBN 978-0805844153.
25- ليندا شو (أكتوبر 1991) ، "وصمة العار والمهن الأخلاقية للمرضى العقليين السابقين الذين يعيشون في مجلس رعاية ورعاية" ، مجلة الإثنوغرافيا المعاصرة ، 20 (3): 285-305 .
26- Aramesh, K. (2024). Population, abortion, contraception, and the relation between biopolitics, bioethics, and biolaw in Iran. Developing World Bioethics, 24(2), 129–134. https://doi.org/10.1111/dewb.12386
27- Erdman, J. N. (2023). The WHO abortion care guideline: Law and policy—Past, present, and future. International Journal of Gynecology & Obstetrics. https://doi.org/10.1002/ijgo.15017
28- Haseli, A., Rahnejat, N., & Rasoal, D. (2024). Reasons for unsafe abortion in Iran after pronatalist policy changes: A qualitative study. Reproductive Health, 21, 182. https://doi.org/10.1186/s12978-024-01929-4
29- Larijani, B., & Zahedi, F. (2006). Changing parameters for abortion in Iran. Indian Journal of Medical Ethics, 3, 130.
30- Larijani, B., Zahedi, F., & colleagues. (2008). National bioethical legislation and guidelines for biomedical research in the Islamic Republic of Iran. Bulletin of the World Health Organization, 86. https://doi.org/10.2471/BLT.08.050724
31- Link, Bruce G.; Phelan, Jo C. (2001), "Conceptualizing Stigma", Annual Review of Sociology, 27: 363–85.
32- Lynn C. Holley ، Natasha S. Mendoza ، Melissa M. Del-Colle & Marquita LynetteBernard(2016) Heterosexism. DOI: 10.1080 /10538720.2016.1155520.
33- Becker, Howard S. (1963). Outsiders: Studies in the Sociology of Deviance. New York:Macmillan.
34- Shirdel, E., Asadisarvestani, K., & Kargar, F. H. (2024). The abortion trend after the pronatalist turn of population policies in Iran: A systematic review from 2005 to 2022. BMC Public Health, 24, 1885. https://doi.org/10.1186/s12889-024-19249-4
35- World Health Organization. (2025). Abortion care guideline (2nd ed.). Geneva: World Health Organization. ISBN 978-92-4-010420-4.
36- World Health Organization. (2025). Abortion.
37- Williams, D. R.; Neighbors, H. W.; Jackson, J. S. (2003). "Racial/ethnic discrimination and health: findings from community studies". American Journal of Public Health. 93 (2): 200–208
38- Heatherton, T. F.; Kleck, R. E.; Hebl, M. R.; Hull, J. G. (2000). The Social Psychology of Stigma. Guilford Press. ISBN 1-57230-573-8.
39- Eskandari, L., Keramat, A., & Shojaei Baghini, G. (2025). Iranian women’s experiences of unintended pregnancy and induced abortion: A meta-synthesis study. Iranian Journal of Medical Sciences, 50(11), 726–742. https://doi.org/10.30476/ijms.2025.105480.3929
40- Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1982). Epistemological and methodological bases of naturalistic inquiry. ECTJ, 30(4), 233-252.
41- Gabriel, R., & Cardenas, P. (2019). Cultural and Social Dimensions of Honor-Based Violence: A Global Review. Journal of Gender Studies, 25(3), 250-267.
42- Ghazanfari, R. S., Moini, S. R., & Pezhhan, A. (2026). Determinants of abortion in the Tehran metropolis based on the lived experiences of Tehranian women. Health Nexus, 4(1), 1–14. https://doi.org/10.61838/kman.hn.5112
43- Foster, S., Bock, J. E., & Gul, P. (2026). Culture of honour and the stigma of abortion. Psychology & Health, 41(4), 539–562. https://doi.org/10.1080/08870446.2024.2449005
44- Footman, K. (2025). Structural stigmatisation of abortion in the health system: Perspectives of abortion care-seekers, providers, managers, and funders in England and Wales. Social Science & Medicine, 365, 117566. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2024.117566
45- Mackie, G. (2020). Honor and Violence Against Women: An Interdisciplinary Review. International Journal of Human Rights, 14(2), 145-170.
46- Kulczycki A. "Abortion". Oxford Bibliographies. Archived from the original on 13 April 2014. Retrieved 9 April.
47- Bankole A, Singh S, Haas T (1998). "Reasons Why Women Have Induced Abortions: Evidence from 27 Countries". International Family Planning Perspectives. 24 (3): 117–127, 152. doi:10.2307/3038208. JSTOR 3038208. Archived from the original on 17 January 2006.
48- Merton, R. K. (1938). Social structure and anomie. American Sociological Review, 3(5), 672–682.
49- Merton, R. K. (1968). Social theory and social structure. Free Press.